پارسی English (UK) 

ترمه حسینی - بافت ترمه

دستگاه ترمه­بافی عموماً چهار وردی است که بافتن ترمه توسط دو نفر، استادکار و گوشواره­کش انجام می­گیرد. ولی نقش اصلی را نقش­بند دارد (در قدیم به کسی که ترمه را طراحی می­کرد «نقش­بند» می­گفتند). نقش­بند نقش ترمه را در ذهن خود جای می­داد و بعداً روی کاغذ شطرنجی پیاده می­کرد و بعداز طراحی روی کاغذ شطرنجی یکی یکی فاصله­های رنگ­آمیزی کاغذ شطرنجی را با نخ روی دستگاه بافندگی پیاده می­کرد. هر گوشواره یک ردیف خانه­های شطرنجی به صورت افقی است. 40 گوشواره یعنی 40 خانه افقی شطرنجی که روی کاغذ شطرنج پیاده می­گردد و به آن 1 دستور می­گویند. هر طرح امکان داشت از 1 دستور الی 5 دستور تشکیل گردد که به آن نقش می­گفتند. اگر یک طرح از 90 خانه افقی و 80 خانه عمودی تشکیل شده بود به آن نقش دو دستوری 90 تایی و اگر از 120 خانه عمودی و 90 خانه افقی برخوردار بود به آن نقش سه دستوری 90 تایی می­گفتند. به هر نخ دستور «مشته» می­گفتند و هر مشته نشان­دهنده یک خانه عمودی بود. تعدادی نخ دیگر که به آن اصطلاحاً «لا» گفته می­شود، یعنی اگر طرح و نقشه 6 رنگ رو داشت تعداد نخ­های دستور به 6 قسمت نامساوی طبق رنگ­آمیزی افقی تقسیم و به وسیله 5 لایه از هم مجزا می­گردید. ترمه خوب بستگی به طرح آن دارد. چون طرح است که بعداً روی پارچه نمایان می­گردد. طرح می­تواند از رنگ­های مختلف تشکیل شود. مثلاً 6 یا 7 و یا 8 رنگ که در جای جای ترمه کم و زیاد می­شود و یا بعداً جای رنگ­ها عوض می­گردد. همان طور که اشاره شد دو نفر دیگر به جز نقش­بند که نقش اصلی را ایفا می­کند در کار بافتن ترمه دخالت دارند. یکی بافنده که چگونگی بافت که توسط نقش­بند به او گفته می­شود که مثلاً در طرح شش رنگ: 1ـ زرد 2ـ سفید 3ـ گلی 4ـ سبز 5ـ آبی و 6ـمشکی ببافد و یا آبی اول طرح یا آخر تکرار کند و در اثر تکرار هر نقش که قبلاً گفته شد، ممکن است از یک دستور الی پنج دستور باشد پارچه و نقش ما به وجود می­آید. کار گوشواره­کش ساده­تر از بافنده است چون نخ­های دستور به وسیله تعدادی نخ افقی که به آن گوشواره گفته می­شود مجزا شده و بایستی به ردیف به وسیله «کله گردن» (وسیله چوبی به شکل 8 و این وسیله نوعی اهرم می­باشد) نخ­های دستور و شریت و ورد که به تار وصل است را بالا بیاورد تا تعداد نخ­های تار که طرح باید بافته شود بالا بیاید. نخ­های دستور که عمودی هستند به تعداد نخ افقی وصل می­گردد که این نخ­ها را «شریت» می­گویند و چنانچه نقش 90تایی باشد، شریت هم از 90 نخ تشکیل شده (شریت درگذشته از روده گوسفند و بعداً از نخ­های نایلونی استفاده می­گردید). نخ­های تار از میل­میلک­هایی که وسط هر میل­میلک یک سوراخ قرار دارد عبور می­کند (در گذشته در این میل میلک­ها نخی به اندازه 10 الی 12 سانتیمتر استفاده می­شد).

از هر سوراخ میل­میلک 2 نخ تار عبور می­کند. طرف بالایی هر میل میلک به وسیله نخی به طول 10 سانتیمتر به شریت وصل می­گردد و وقتی که گوشواره­کش نخ­های دستور را بالا می­آورد تعدادی از نخ­های شریت هم بالا می­آید. بافنده به وسیله «کله سیخ» آنها را در بالا ثابت نگه می­دارد و بعداً از 4 ورد که فقط در ترمه جهت بسته شدن پود روی ترمه استفاده می­شود، پودگذاری می­کند و به کار بافندگی خود ادامه می­دهد. این وردها به وسیله پوشال (پوشال وسیله چوبی در زیر دستگاه بافندگی است که فشار دادن پا بر روی آن وردها را بالا و پایین می­کند) به طرف پایین می­آیند اولین پوشال را که فشار دهند باعث می­شود که ورد اولی به طرف پایین آمده و 3 ورد دیگر بالا بماند و آماده برای پودگذاری باشد. اگر یک ورد ترمه پایین­ نرود وقتی پود عبور می­کند در حد 7 میلیمتر پود در روی پارچه می­ماند.

اغلب کارگران گوشواره­کش بچه­های 12ـ10 ساله بودند. گوشواره­کش­ها هیچ نقشی در طرح و رنگ­آمیزی ترمه ندارند و به دستور نقش­بند عمل کرده و دسته­های نخ­ها را بالا و پایین می­کنند. چنانکه اشتباهی می­کردند یعنی یک دسته نخ (مشته) مجزا شده ناخودآگاه حذف و یا 2 بار تکرار می­گردید، ترمه از لحاظ رنگ­آمیزی به هم می­خورد. البته اگر بافنده با تجربه­ای بود، زود متوجه می­شد. بافنده نقش خیلی زیادی در خوب بافتن ترمه داشت. چنانچه بافنده­ای ترمه را یکنواخت می­بافت یعنی دفتین که وسیله­ای جهت کوبیدن پود در پارچه است در عرض پارچه به اندازه و یکنواخت استفاده می­شد و همچنین متوجه بود که گوشواره­کش نخ­ها را کم و زیاد بالا نبرده و نخ­های پاره شده را در موقع پاره شدن زود وصل می­کند، ترمه بافته شده مرغوب بود و بافنده آن ماهر به حساب می­آمد. وقتی پارچه از دستگاه بیرون می­آمد، تراکم پود یکنواخت و طرح صاف و بدون اشتباه رنگ و نهایتاً تمام نقوش اصیل و زیبایی که برروی پارچه­های ترمه، با زیبایی هرچه تمام­تر خودنمایی می­کرد حاصل همکاری و هماهنگی استادکار و گوشواره­کش بود.

اغلب ترمه­بافان به صورت کارمزدی به تولید و بافت ترمه مشغول بودند. بدین صورت که آنها مواد اولیه موردنیاز خود را از صاحب کار تحویل گرفته و به ازای مقدار پارچه­ای که می­بافتند و برحسب نوع بافت و نقش آن، مزد دریافت می­داشتند. تولید هر بافنده متناسب با چگونگی طرح و نحوه بافت در برابر 5 تا 10 ساعت کار بین 20 تا 50 سانتیمتر است.

در اینجا لازم به تذکر است که برای بافت ترمه تمامی مقدمات آماده­سازی نخ باید انجام گیرد و در حقیقت پس از شستن پشم، ریسیدن و رنگرزی نخ است که اقدام به بافت می­گردد. درخصوص رنگ­های مصرفی باید متذکر شد که در گذشته­ای نه چندان دور برای رنگرزی الیاف از رنگ­های طبیعی استفاده می­گردیده است. ولی امروزه غالب رنگ­های شیمیایی و استفاده از آنها بین صنعتگران باب شده است. رنگ­های مورد استفاده در ترمه، خصوصاً متن آن را، عنابی، قرمز روشن، سبز، آبی، سفید و سیاه تشکیل می­دهند و نقوشی که در آن به کار می­برند عبارتند از: بته جقه، بته خرقه، شاخ گوزنی درهم، بته بادامی، بته سروی، راه راه، امیری ، محرمات و...

همزمان با روی کارآمدن دستگاه­های ژاکارد و ورود آنها به استان یزد از سال 1342، و رایج شدن تدریجی اینگونه دستگاه­ها میان بافندگان، تأثیر عمیقی بر ساختار منسوجات ترمه دستی وارد شده و انحطاط آن را به ارمغان آورد، به گونه­ای که این فرآورده دستباف که روزی معرف هنر و صنعت بافندگان این خطه بود و تعداد دستگاه­های آن تا قبل از ورود ماشین­های بافندگی بالغ بر 300 دستگاه بود در سال 1350 به 80 دستگاه رسید و سال 1355 را می­توان تقریباً پایان عمر چند ساله آن دانست. حتی همت و کوشش علاقه­مندان این هنر که برای احیا و حفظ آن زحمت کشیده­اند، نیز در لابه­لای چرخ­های وابسته سیاست­های نادرست خرد شد. سال 1360 را می­توان به عنوان پایان عمر ترمه دستی در یزد دانست.

یکی ازمهمترین مسائلی که در بافت ترمه باید مورد توجه بافنده قرار گیرد. انتخاب رنگ و هماهنگی آنهاست، به طوری که سعی می­شود رنگ­ها با هم متجانس باشند یا به تعبیر دیگر از یک گروه باشند. در عین حال بعضی از ترمه­های قدیمی یافت می­شوند که در ترکیب رنگ آنها از مایه رنگ­هایی متضاد استفاده شده است که در عین داشتن تضاد، در کنار یکدیگر به خوبی قرار گرفته و چنان هماهنگی ایجاد کرده­اند که بیننده را متحیر می­سازد. پی بردن به این راز قدم محکمی در راه شناختن هنر ترمه­­بافان و زیبایی ترمه­های ایران است.

به طور مثال در ترمه­های «بندی» این تصور به وجود می­آید که همان طوری که بندهای مختلف متفاوتند، رنگ تار و پودهای به کار گرفته شده نیز باهم تفاوت دارد. در صورتی که این گونه نیست و فقط رنگ پودها متغیر است و تارها که جزء اولیه واساس پارچه هستند، یک تکه ویک رنگ هستند. اگر از دو رنگ درتار استفاده شود، احتیاج به گره­هایی است که این گره­ها در سطح پارچه ایجاد برآمدگی می­کند و نمای پارچه را از زیبایی خاص خود می­اندازد. فقط در شال­های محرمات و راه­راه ، از چند رنگ جهت تار استفاده می­شود که این ترمه­ها نیز در عرض پارچه با هم تفاوت رنگ دارند در طول پارچه یکنواخت هستند.

هماهنگی و یکنواختی طبیعی که در رنگ­های متضاد بسیاری از ترمه­ها مشاهده می­گردد، بیشتر به خاطر اختلاف ضخامت تار و پود این ترمه­­ها است. این اختلاف ضخامت و رد کردن پود از روی چند تار و از زیر تعداد کمتری تار مجاور به طور تکرار، خط­های اریبی را سرتاسر ترمه ایجاد می­نماید و به دلیل اینکه رنگ زمینه این نقوش اریب، همان رنگ تار بوده و در تمام ترمه رنگ تارها یکسان است، رنگ­هایی که به چشم بیننده می­خورند مخلوطی از رنگ تار و پود بوده و بیننده ناخودآگاه وجه مشترک و هماهنگی بین رنگ­ها را حس می­کند.

روش بافت شال­های کشمیری به گونه­ای است که معمولاً پود را از زیر یک تار و از روی دوتار مجاور رد کرده و این ترکیب در قسمت­های ساده شال نیز تکرار شده و سعی بر این است که در قسمت نقشه­دار پارچه این ترتیب حفظ شود. مگر در مواردی که نقش حکم کند که پود از روی تعداد کمتری یا بیشتری تار عبور کند. این ترتیب در شال­های ترمه، خطوط منظم کج راه ایجاد می­شد. در ترمه­ها نخ رنگی که برای ایجاد نقشه به کار می­رود، معمولاً حکم پود را دارد وجزء اصلی پارچه محسوب می­گردد. عبور نخ پود از روی دو تار یا بیشتر و از زیر یک تار به دلیل این است که تارها پوشیده و زیاد به چشم نیایند. روش بافت دیگری هم وجود دارد که در آن پودهای رنگی که برای نقشه به کار می­رفته، قسمت اصلی پارچه را تشکیل نمی­داده است. به این ترتیب که اگر پودهای نقشه شکافته شود، جای آن خالی و پود دیگری که زمینه را تشکیل می­دهد، نمایان می­گردد که این روش زیاد متداول نبوده است.

در این گونه بافت، یک پود هرگز تمام عرض پارچه را طی نمی­کند، چون نقشه به گونه­ای است که قسمت ساده­ای که از یک شیرازه دیگر امتداد داشته باشد، وجود ندارد و به محض رسیدن به رنگ دیگر، بافنده از نخ دیگری استفاده می­کند. عموماً دو نخ پود مجاور را از پشت پارچه با قلاب به یکدیگر متصل می­کنند، به طوری که جای خالی بین آنها نمانده و به اصطلاح ترمه مشبک نشود و چون از پشم و کرک بسیار لطیف جهت بافت استفاده می­شود، خوشبختانه برآمدگی دراین قسمت دیده نمی­شود. بیشتر شال­های کشمیری طوری بافته شده­اند که قسمت اضافه هر پود در رج بعدی به کار برده شده و در پشت پارچه­ نخ­های آزاد دیده نمی­شود. این عمل در شال­های یزد و کرمان رعایت نمی­گردد و پودها در پشت ترمه بلااستفاده و آزاد رها می­شوند که این عمل در شال­های خراسان هم مشاهده می­گردد و به طور کلی چون در ایران، ترمه را بیشتر برای دوختن لباس به کار می­برند، بافنده­های یزدی به پشت ترمه توجهی نمی­کردندولی در عین حال نقشه­ها و طرح­های اصیل و عالی به وجود آورده و آثار بسیار مهم و ارزنده­ای از خود به جای می­گذاشته­اند.

 

 

نظرات  

+1 # حسین زارع 1394-12-13 11:46
با سلام و عرض خسته نباشید
ممنون از سایت و اطلاعات خوب و مفیدی که در سایت قرار دادین ;-) ;-)
پاسخ | پاسخ با نقل قول کردن | نقل قول

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه سازی

تماس با ما

  • کارخانه: یزد - شهرک صنعتی - فاز3 - شرکت ترمه حسینی یزد
  • دفتر مرکزی: یزد - خیابان امام - کوچه شهیدان حسینیان
  • تلفن کارخانه: 31~37275630 035
  • تلفن مدیریت: 37275632 035
  • تلفن دفتر: 6~36207425 035
  • info [at] hosseinitermeh.ir

پیوستن به جامعه مجازی

حاضرین در سایت

ما 35 مهمان و no اعضا آنلاین داریم

نحوه سفارش

 

راهنمای سفارش و خرید محصولات شرکت ترمه حسینی یزد

  • با توجه به شرایط موجود، ثبت سفارش و خرید اینترنتی شرکت ترمه حسینی یزد موقتا غیرفعال شده است لذا برای ثبت سفارش روزهای پنجشنبه از ساعت 7 الی 15 با یکی از شماره های 31 – 7275630 (0351) داخلی یک، تماس حاصل نمایید.

 

Template Settings

Color

For each color, the params below will be given default values
Yellow Green Gem Oranges Purple Pink

Body

Background Color
Text Color
Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family
Direction
Scroll to top